door W.N. Middelkoop

Dit artikel is de laatste van drie over verslaving. In een eerste artikel ‘Pastorale zorg aan verslaafden’ heb ik voornamelijk een aantal Bijbelse lijnen getrokken. Een tweede artikel ‘Van de duisternis naar het licht’ ging over het openbaar komen van iemands verslaving en het tot erkenning komen verslaafd te zijn. In deze laatste bijdrage ga ik in op de moeite van het afkicken en de betekenis van goede begeleiding.

Hulp nodig
Op het moment dat het tot de erkenning komt “ik ben verslaafd”, is het nog niet direct gezegd dat de verslaafde bereid is hulpverlening in te schakelen. Men kan goedsmoeds beloven te stoppen met drinken en menen dat men op eigen kracht er weer uitkomt. Dat kan gevolg zijn van zelfoverschatting maar ook te maken hebben met schaamte naar anderen toe. Een verslaafde komt vrijwel nooit op eigen kracht van de verslaving af. Om tot dat inzicht te komen kan bijvoorbeeld voor een drankverslaafde een vereniging als de Anonieme Alcoholisten van betekenis zijn. Deze vereniging bestaat uit mensen die ooit zelf drankverslaafd waren en nu zich inzitten om elkaar te helpen niet terug te vallen en anderen van de verslaving af te helpen. Zij weten precies wat een verslaafde doormaakt, voelt en denkt op weg naar de bevrijding. Zoals een weduwe maar een half woord nodig heeft als ze met een andere weduwe praat is het ook met verslaafden onderling. Als je met deze stichting contact opneemt, komt er een ex-verslaafde die gaat praten om tot bewustwording te brengen. Deze zal duidelijk maken: zonder hulp kom je niet van je verslaving af.

Gezinsleden om de verslaafde heen moeten niet zwichten voor de mooie beloftes van een verslaafde. Men moet niet rusten voor de verslaafde professioneel wordt begeleid. En voor alle duidelijkheid: ook een dominee, ouderling of diaken is in deze geen professional. De Heere kan de kracht geven om te gaan strijden tegen de verslaving en een nieuwe weg in te slaan. Maar pas op voor mensen die in hun geestelijkheid zeggen: “in de kracht van de Heere kom ik er zelf wel uit. Ik heb geen professionele hulp nodig”. Gods hulp sluit namelijk menselijke hulpverlening niet uit, maar in. Bid en werk!

Met vallen en opstaan
Ben je er dan helemaal als iemand zich laat begeleiden? Ook dan is het soms nog een moeilijke weg. De therapie kan bijvoorbeeld zo confronterend zijn dat men stopt. Er was immers een patroon ontstaan waarin de problemen werden verdrongen: zeg maar vluchtgedrag. Dat kan ook in de therapie doorgaan: als het te heet onder de voeten wordt, trekt men zich terug. Iemand die in de hulpverlening werkt vertelde me dat het niet ongebruikelijk is dat men in een afkick- en begeleidingstraject meerdere keren de behandeling afbreekt en/of weer terugvalt in de verslaving en zich opnieuw aanmeldt.
Het is belangrijk vanuit de kerk in zo’n afkicktraject mee te leven met de verslaafde en met de omgeving. Wat heeft het gezin behoefte aan steun in een periode dat ze zo heen en weer geslingerd worden. Ook als een verslaafde in een inrichting is opgenomen die christelijk is, is van belang dat vanuit de kerk er aandacht is. Men komt immers ook straks weer terug is de bedoeling en bij blijvend contact is dat gemakkelijker.

Een verslaafde die zijn therapie stopte zal ten diepste het gevoel hebben dat hij gefaald heeft. Wat is het dan belangrijk om te laten zien dat de Heere steeds weer een mens wil oprichten  en dat Hij een mens niet afschrijft die teruggevallen is. De verloren zoon mag maar niet één keer naar de Vader terug, maar steeds weer. De deur staat open!

Levenslang
Komt iemand die verslaafd is daar ooit echt van af, vroeg ik eens aan een hulpverlener. Het antwoord was duidelijk: verslaafd blijf je levenslang. Hij bedoelde: het blijft levenslang een zwakke plek. Als er bijvoorbeeld een situatie ontstaat die emotioneel veel impact heeft, kan de neiging er zijn om weer te vluchten in het verslavende middel.

Van belang is in hoeverre de omgeving prikkels en verleidingen aanreikt. Als iemand drankverslaafd was en de omgeving vindt het gewoon om veel alcoholische drank te nuttigen, is dat heel moeilijk. Als je gokverslaafd was, is een fruitautomaat bij een chinees afhaalrestaurant een verleiding. En voor een seksverslaafde zijn er allerlei verleidingen via computer en TV. De Bijbel zegt dat we voor elkaar bereid moeten zijn dingen te laten die misschien op zichzelf niet verkeerd zijn (Rom. 14: 21). Zijn we bereid geen alcoholische drank meer te gebruiken voor die ander? Onze internetaansluiting te wijzigen of Tv-abonnement te wijzigen of te stoppen etc?
Wat is het gebed van belang om staande te blijven. En wat is het van belang dat we niet alleen vrijkomen van het verslavende middel, maar dat we echt vrij worden door het leren kennen van Christus als zaligmaker. Alleen wie Hem kent is immers echt vrij! (Joh. 8: 36).

Internetadressen:
www.aa-nederland.nl
www.eleos.nl
www.stichtingdevluchtheuvel.nl
www.dehoop.org 

Ds. W.N. Middelkoop is predikant van de Ichthusgemeente op Urk