door W.N. Middelkoop 

In drie artikelen kijken we naar de verslavingsproblematiek  Daarbij zal ik naast het spreken van de Bijbel over verslaving, ingaan op het pastoraat rond verslaafden en zij die om hen heen staan. In dit artikel wil ik voornamelijk een aantal Bijbelse lijnen trekken. 

Als we spreken over verslaving hebben we het over een breed veld. Het is niet alleen verslaving aan drugs en alcohol, maar ook medicijnverslaving, eetverslaving, seksverslaving, internetverslaving en gokverslaving. Moeten we roken hier ook bij betrekken? Of je roken erbij betrekt heeft te maken met je visie op roken, maar vooral ook met je definitie van het begrip verslaving. Allereerst zegt het begrip verslaving al iets: je bent ergens slaaf van, zit er onvrijwillig aan vast. Het is geen vrije keuze meer. Het is niet te beheersen, maar beheerst jou zelf. 

Verslaving
Vraag is natuurlijk wanneer dat zo is. Het was voor mij een eyeopener toen ik jaren geleden op een studiedag van De Hoop verslavingszorg hoorde uitleggen dat je verslaafd bent als je elke dag je gedwongen weet een glas alcoholische drank te nuttigen. Let op: het gaat hier niet om dat ene glas drank, maar de dwang erachter. Je moet per se elke dag drinken. Dat ene glas levert natuurlijk helemaal geen overlast op voor de omgeving en is ook niet ongezond. In de praktijk spreken we vaak van verslaving als iemand verslaafd is aan zaken in een mate waardoor hij of zij niet gewoon in de maatschappij kan functioneren en/of grote gezondheidsproblemen heeft.

De Bijbel over verslaving
Op meerdere plaatsen in de Bijbel wordt gesproken over het verslavende karakter van de zonde. Zo zegt Jezus in Joh. 8: 34: “Ieder die de zonde doet is een slaaf van de zonde”. Paulus waarschuwt in Rom. 6: 12: “Laat de zonde dan niet in uw sterfelijke lichaam regeren aan de begeerten te gehoorzamen”. En in vers 14: “Want de zonde zal over u niet heersen”. Er  is sprake van slaaf zijn, beheerst worden door de zonde. Een verslaafde wordt geregeerd door een zondige gewoonte waaraan hij of zij verslaafd is. Overigens maakt Paulus duidelijk dat de begeerte vaak de poort is waardoor die zonde binnendringt. Opmerkelijk is hoe een verslaafde vaak ook te kampen heeft met andere zonden die daardoor ingang hebben gekregen. De zonderegisters in het Nieuwe Testament maken dit ook duidelijk: een zonde staat zelden op zichzelf!

Verschillende vormen van verslaving en de Bijbel
Ook over verschillende vormen van verslaving, laat de Bijbel licht vallen. Maar je komt toch drugs niet tegen in de Bijbel? Toch wel. In Galaten 5 somt Paulus de werken van het vlees op. In vers 20 noemt hij afgoderij en toverij. Het woord dat  gebruikt wordt voor toverij is ‘farmacie’. Het betekent medicijnen bereiden, maar ook toveren of vergiftigen. Het ging in het laatste geval om het bereiden van middelen die de geest van een mens beïnvloeden. En daar gaat het bij drugs om. Opmerkelijk is hoe Paulus hier de farmacie plaats naast afgoderij.

In de praktijk was er namelijk een verbinding tussen de farmacie en het bedrijven van afgoderij. De geest werd verruimd om vervolgens afgoderij te bedrijven.

De Bijbel wijst het gebruik van alcoholische drank niet af. Er worden zelfs goede dingen gezegd over wijn. Wel wordt er regelmatig gewaarschuwd voor verkeerd gebruik ervan zoals in Spr. 23: 23-35. Ik ga in nu niet in op het verschil van wijn in de Bijbel en onze wijn.

Ook voor verkeerd eetgedrag wordt gewaarschuwd. Ik denk bijvoorbeeld aan Filip.  3: 17-19 waar Paulus de levenswijze van de gelovige tegenover die van een heiden plaatst. Hij spreekt van mensen die hun buik tot god maken. Ze leven dus voor het eten: het beheerst hen. Opmerkelijk is hoe Paulus het verbindt aan vijandschap aan het kruis van Christus. Hij legt er ook de vinger bij dat het einde van deze mensen het verderf is. Hij legt bloot dat de geest waaruit je leeft verband houdt met je eetpatroon. De woorden van Paulus maken duidelijk dat ons consumptiegedrag geen zaak is die er weinig toe doet. In Galaten 5 wordt duidelijk dat wie vanuit de Geest van Christus leeft als vrucht van die Geest ook matigheid zal betrachten.

Conclusies
Wanneer iemand verslaafd is, moet bezien worden wat de achtergronden zijn. Er moet gesproken worden over de vraag of men wil leven vanuit Gods Geest en Die in zijn of haar leven wil laten werken of dat de geest van de satan je leven mag bepalen. Wie Gods Geest uit zijn leven bant of weert,  zet de poort open voor allerlei zonden en daarbij kan ook verslaving een aspect zijn.
Ook moet doorgesproken worden of er allerlei andere zonden zijn waar men aan vast zit. We zagen immers dat de ene zonde vaak vastzit aan de andere.
Ten slotte wil ik er op wijzen dat de satan allerlei invalspoorten gebruikt om in mensenlevens binnen te dringen. Zo weet hij ook zijn invloed aan te wenden bij verslaafden. Ik verwijs daarbij terug naar wat ik schreef over de koppeling tussen afgoderij en toverij in Galaten 5: 20. Ik zeg niet dat iedere verslaafde occult beladen is of bezeten is van de satan. Maar wel wijst de praktijk uit dat bij verslaving sprake kan zijn van occulte belasting en dergelijke. Ook daarvoor moet in het pastoraat oog zijn en er moet Bijbels evenwichtig mee worden omgegaan.
Ds. W.N. Middelkoop is predikant van Urk-Ichthus