door Geertje Fokkema

“Toen mijn zusje overleed, moest de postbode aanbellen om de kaarten en brieven af te geven. Na de echtscheiding van mijn ouders is er niet één kaart gekomen. De mensen in de gemeente kunnen het geen plaats geven, zeker niet in de kerk waar de normen en waarden zo zijn dat scheiden niet mag. Ik had het leuk gevonden als mensen na de kerkdienst zomaar eens een gesprekje begonnen waren.”

Jaarlijks komen er zo’n 55.000 scheidingskinderen bij in Nederland, en deze groep neemt ook binnen de christelijke gemeente toe. Het is goed ons te realiseren dat kinderen van gescheiden ouders een ‘risicogroep’ vormen. De christelijke gemeente moet zich bewust zijn van haar verantwoordelijkheid om, in het spoor van de goede Herder, de zorg voor deze lammetjes op zich te nemen.

Gevolgen echtscheiding
Veel is er te zeggen over de gevolgen van echtscheiding voor het kind. Een voorbeeld van de problemen waarmee een kind kan worstelen:
•    Geschokt vertrouwen, met daarbij de vraag: “Hoor ik wel bij iemand?”
•    Verdriet en schuldgevoelens.
•    Boosheid ten opzichte van de ouders.
•    Identificatieproblemen; kinderen ontlenen hun identiteit aan beide ouders; als één van hen wegvalt, levert dit dus een probleem op.
•    Geloofsvragen; waarom heeft God dit toegelaten? Een vertekend vaderbeeld; onbegrip over een liefdevol God.

Extra – juiste – aandacht
De gemeente kan helpen voorkomen dat kinderen van gescheiden ouders in een isolement raken. Positieve omgang met anderen stimuleert het gevoel van eigenwaarde. Dit is belangrijk nu een aantal zekerheden die voor de scheiding in het gezin aanwezig waren, verdwenen zijn. Gemeenteleden helpen scheidingskinderen alleen al door hen wat extra aandacht te geven. Ze hebben net iets meer zorg en liefde nodig. Het is goed om nieuwe doelen in het leven te krijgen. Te denken valt aan een speciale hobby, een leuke activiteit op zaterdagmiddag, of gewoon iemand die naar ze luistert, onbevooroordeeld!
Vertrouwenspersonen en voorbeeldfiguren zijn voor deze kinderen belangrijk. Laat kinderen zien dat er nog wel goede huwelijken zijn, dat God wel degelijk het huwelijk als iets moois gemaakt heeft. Het kan enorm helpen als kinderen van gescheiden ouders in een gezond gezin worden opgevangen en daar bijvoorbeeld elke woensdagmiddag mogen doorbrengen.
Ook praktische hulp is een (onmisbare) vorm van pastoraat die door gemeenteleden geboden kan worden. Hulp van buitenaf is nodig vanaf het moment dat de kinderen weten dat hun ouders gaan scheiden tot lang daarna.

In het pastoraat is het van belang dat u de kinderen ziet, aandacht heeft voor hun verdriet, eenzaamheid, boosheid en conflicten. Rondom de echtscheiding heeft een kind vooral veiligheid nodig. Als de vertrouwde omgeving wegvalt, verlangt het naar mensen die het volledig kan vertrouwen, bij wie het veilig is. Het is belangrijk dat u de gevoelens van het kind onvoorwaardelijk accepteert, ook al komen die gevoelens vreemd en onwezenlijk over. Kies geen partij voor één van de ouders of het kind, maar wees onpartijdig. Als u een ouder afwijst, zal het kind dit ervaren als een persoonlijke afwijzing. Het is belangrijk dat kinderen zelf het beeld van hun ouders kunnen bepalen. Doe daarom geen negatieve uitingen over de ouder(s), ook niet als het kind zelf negatief praat over een ouder.

Op de geloofsvragen van het kind mag u antwoord geven vanuit Gods Woord.
Wijs erop dat het verdriet er mag zijn, en dat ook Jezus huilde. U mag het kind zeggen dat God zijn problemen en vragen veel beter begrijpt dan welk mens ook. En de verwijzing naar de allerbeste plaats om het verdriet naar toe te brengen – de Heere Zelf – mag natuurlijk niet ontbreken. Het is belangrijk dat het verdriet erkend wordt, dat er ruimte voor is. Daarnaast is het ook goed om expliciet te troosten. Wanneer dit niet gebeurt, zal het kind andere wegen zoeken om zijn verdriet te uiten.

Schuldvraag
Kinderen kunnen worstelen met vragen rondom schuld en zonde. Het is belangrijk om duidelijk te maken dat zij geen schuld hebben aan de scheiding van hun ouders. Daarnaast kunnen vragen naar de schuld van vader en/of moeder, en de vraag of er sprake is van zonde voor veel worstelingen zorgen. Geef ook hierop antwoord vanuit Gods Woord. Zonder te (ver)oordelen, moet het eerlijk benoemd worden als er sprake is van zonde(n), wanneer het kind daarnaar vraagt. Tegelijk dient u ervoor te waken (een) ouder(s) onnodig zwart te maken, of zich teveel te bemoeien met de precieze schuldvraag. Er mag ook op gewezen worden dat er bij God altijd vergeving te ontvangen is. Het kan goed zijn om nadrukkelijk te benoemen dat het voor het kind natuurlijk heel moeilijk kan zijn om te horen dat je vader en/of moeder verkeerd heeft gedaan. Hiermee geeft u aandacht aan het feit dat het kind van zijn ouders blijft houden, dat hij loyaal aan hen blijft.

Zie met zorg en liefde om naar deze zwakkere lammetjes, en blijf hierbij in het spoor van de goede Herder, Die Zich juist over hen ontfermen wil.

Zie voor een webseminar en meer informatie: www.hartvoorjongeren.nl  > kind en echtscheiding.

Geertje Fokkema is lid van de CGK te Genemuiden, jeugdwerkadviseur LCJ en afgestudeerd op Poimeniek, met een onderzoek naar Pastoraat aan kinderen en jongeren rondom echtscheiding